"ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಹಿಂದೆ ನಿಂತ ಮೌನ ಶಕ್ತಿ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪತ್ನಿಯ ತ್ಯಾಗದ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳದ ಕಥೆ"

ಇತಿಹಾಸವು ಮಹಾನ್ ನಾಯಕರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸಾಧನೆಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಿರುವ ಮೌನ ತ್ಯಾಗಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅಂಥದೇ ಒಂದು ಮೌನ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು — ರಮಾಬಾಯಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್.

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆ, ಜಾತಿ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಮಾಬಾಯಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ದಾರುಣ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೋರಾಟ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದುಕಿನ ದೈನಂದಿನ ನೋವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.
ಸೌಕರ್ಯವಲ್ಲ, ತ್ಯಾಗವೇ ಬದುಕಾದ ಜೀವನ
ಅತಿ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ರಮಾಬಾಯಿ, ಸುಖ–ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಮನೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟ—all ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೇ ಬಿತ್ತು.
ಅನೇಕ ದಿನಗಳು ಊಟವಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದವು. ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ರಮಾಬಾಯಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಸಗಣಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಬದುಕು ಸಾಗಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದ ಕಠಿಣ ಸತ್ಯ. ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಕನಸಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದಿರಬೇಕೆಂಬ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವಷ್ಟೇ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು.
ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಾಯಿ – ಮುರಿಯದ ಧೈರ್ಯ
ಐದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರನ್ನು ರಮಾಬಾಯಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ತಾಯಿಗೆ ಇದು ಸಹಿಸಲಾರದ ನೋವು. ಆದರೆ ಆ ನೋವೂ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಹೋರಾಟದ ದಾರಿಯನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒಳಗೇ ಮರೆಮಾಚಿ, ಅವರು ಮೌನವಾಗಿ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಜಗತ್ತು ನಂಬದಾಗ ನಂಬಿದ ಹೆಣ್ಣು
ಸಮಾಜ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಮಾಬಾಯಿ ಮಾತ್ರ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಲ್ಲ, ದೂರುಗಳಿಲ್ಲ — ಕೇವಲ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹನೆ.
ಅವರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ, ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ತಮ್ಮ “ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕುರಿತು ಚಿಂತನೆಗಳು” (Thoughts on Pakistan) ಕೃತಿಯನ್ನು ರಮಾಬಾಯಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ಅದು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕನ ಹೃದಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಗೌರವ.
ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್: ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸಂಗಾತಿ
ರಮಾಬಾಯಿ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಡಾ. ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ವೈದ್ಯೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಅವರ ಜೀವನಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆಂಬುದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿದೆ.
ಅವರು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆದು, ಅವರ ಬರಹಗಳು, ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಇವರ ಕಥೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಾಗ, ಅವರ ಹಿಂದೆ ನಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ಅನ್ಯಾಯ. ರಮಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು — ತಮ್ಮ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡದೆ, ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಬಲ ನೀಡಿದವರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಒಬ್ಬರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಪರಿವಾರದ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರ ಜೀವನವೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
ತಡವಾದರೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ಗೌರವ
ರಮಾಬಾಯಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಭಾಷಣ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಹೋರಾಟ ಇಷ್ಟೊಂದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದಿತ್ತೇ?
ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಗೌರವವಲ್ಲ — ಅದು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ನ್ಯಾಯ.
ಪ್ರತಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿಂದೆ, ಮರೆತುಹೋಗದ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳ ತ್ಯಾಗ ಅಡಗಿದೆ.

-ನವೀನ್ ತಲಾರಿ